Ebru Nedir?
|
Ebru sanatında kullanılan malzemeler; BOYA: Renkli toprak veya metal oksitlerden elde edilir. Bu boyalar suda erimemeli ve yağ içermemelidir. Bazı içinde yağ olan veya organik oksitlerde kullanılır.( Lahor çividi,lök kırmızısı,is) SU: Ebruda kullanılan sular, kireçsiz ve dinlenmiş olmalıdır. KİTRE: Halk arasında geven adı verilen bitkinin (Astragalus) kökünden elde edilen sıvının katılaşmış halinden 30-35gr tartılır. Her gece bir litre su ilave edilerek toplam beş litreye tamamlanır. Homojen bir şekilde eridikten sonra süzülüp tekneye alınır. Kitre yerine keten tohumu, salep, deniz kadayıfı, bey tohumu, İrlanda yosunu (Carrageenan) da kullanılır. ÖD: Yüzey aktif malzemesi olan öd, büyükbaş hayvanların safra kesesinden alınan sıvıdır. Boyaların kitre üzerinde yayılmasını ve birbirlerine karışmamasını, kağıda yapışmasını sağlar... FIRÇA: Yaşlı at kuyruğundan alınmış kıllar, gül dalına bağlanarak yapılır. KAĞIT: 1.hamur , samanlı gibi her türlü emici özelliği olan kağıt kullanılır. TEKNE: Paslanmaz metalden yapılmış, isteğe bağlı olarak çeşitli ebatlarda olabilir. Genellikle 35x50x5cm veya 25x35x5cm’dir. BİZ, BIZ, TEL: Paslanmaz metal telden yapılır. DESTESENG (EL TAŞI) : Boyaları ezmeye yarayan mermer veya sert , taştan yapılır. TARAK: Desen vermek için kullanılır. Tarak şeklindedir. EBRU FORMLARI BATTAL(Tarz-ı kadim): Çeşitli boyaların fırça ile tekneye atılarak hiçbir şekil vermeden yapılır. BÜLBÜL YUVASI: Battal formun,biz yardımı ile dairemsi şekil verilerek yapılır. ŞAL: Battal , gel-git , tarak ebru üzerine biz ile se veya serbest şekil verilerek yapılır. GEL-GİT: Battal form verdikten sonra , teknenin üzerinde bulunan boyaların bız yardımı ile yukarıdan aşağıya, sağdan sola doğru düz bir şekilde çekilmesi ile yapılır. SOMAKİ : Gel-git ,battal ebruya büyük damlaların (öd oranı fazla olan boya) atılması ile yapılır. SERPME: Battal, gel-git , taraklı ebruya küçük damlaların atılması ile yapılır. TARAKLI: Tarak şeklinde yapılmış tarak ile battal formdaki ebrunun şekillendirilmesi ile yapılır. FANTAZİ (Buket,midye): Taraklı ebruya biz yardımı ile es çizilerek yapılır. HATİP: Battal zemin üzerine orantılı bir şekilde 4-5 sıra ve iç içe 3-4 rengin damlatılarak biz yardımı ile menekşe , yürek , taraklı yürek , yıldız , papatya gibi şekiller verilmesi ile yapılır. KOLTUK: Battal, gel-git , taraklı ebru üzerine boyutları 4-7 cm civarında sık aralıklarla çiçek motifi ile yapılır.( Hüsn-ü hat levhaların koltuk denilen boşluklara yapılan desen) ÇİÇEKLİ: Her hangi bir ebru form üzerine çiçek motifi ile yapılır. HAFİF: Sulu kitreye atılan boyalar ile yapılır. Renkleri açık olur, hattatlar üzerine yazı yazmak için kullanır. AKKASELİ: Arap zamkı (akasya reçinesi) ile yazı yazılmış veya şekil verilmiş kağıdı, ebru deseni verilmiş tekneye atılarak yapılır. NEFTLİ: Çam nefti katılmış boya ile yapılır. KUMLU: Kitrenin kirlenmesi sonucu koyu kitreye yapılır. KILÇIKLI:Boya damlatılır , boyaya dokunmayacak şekilde cam ile kapatılıp bekletilerek yapılır. DALGALI (İspanyol):Tekneye yapılan ebruyu kağıda alırken, belli aralıklarla sağa sola veya ileri geri hareket ederek yapılır. ZER-EFŞANLI:Altın varak tozu ile yapılır. Geleneksel Türk sanatımız EBRU Ebru sanatının tarihi ve tekniği konusunda kim tarafından , ne zaman , nasıl bulunduğu bilinmemektedir. Bilinen , ebru sanatının 1500 yıllarında Türkistan’ın Buhara şehrinde doğup buradan ipek yolu ve göçlerle Anadolu’ya yayıldığıdır. Kağıt üzerinde renk kümelerinin buluta benzemesi nedeni ile Farsca’da bulut anlamına gelen ebri, Çağatayca’da hareli, damarlı kumaş yüzeyi anlamına gelen Ebre sözcüklerinden etkilenerek bu geleneksel sanatımız Ebru adını almıştır.Arapça’da abru ,su yüzü kaş anlamına gelir.Avrupa’lılar ise Türk mermer kağıdı ’’ Turkish marble paper’’ diye adlandırlır . Başlangıçta soyut bir görünümü olan ebru eserler; 1519-1608 yılları arası bulutumsu, 1609-1829 yılları arası kumlu, damla (hatip) 18.yy. Özbeklerin Üsküdar-Sultantepe’de kurdukları Özbekler Tekkesinde Ebru, geleneksel sanat haline döner ve eğitimler verilir. ŞeyhSadık Efendi Buhara kentinde öğrendiği Ebru sanatını bu tekkede öğretir ve öğrenci yetiştirir. 1846 yıllarında bazı ustaların katkısı ile yeni teknikler eklenerek geliştirilir. 1900 yıllarda akkase ebruların yapımına geçilmiştir. Elimizdeki en eski tarihli ebru, Topkapı müzesinde bulunan Arifi’nin 1539/40 tarihli ’’Gay-ı çevgan ’’adlı eserdir. İkinci eser Uğur Derman’ın koleksiyonunda bulunan 1544 tarihli Ta’lik kıta Malik Deylemi tarafından yapılmıştır. Üçüncü önemli eser ise İstanbul Üniversitesi kütüphanesinde 1539 tarihli Herat’lı Mir Ali Han’nın ebrusudur. Bu yıllarda yazılmış bazı el yazması kitapların içinde ebru örnekleri bulunmaktadır. Tarihimizde adı bilinen en eski ebrucu 1608 yılında ’’ Tertib-i Risale-i Ebri’’ adlı eserinin yazarı Şebek’tir. İkinci önemli ebrucu ise hatip ebrusunu yapan Ayasofya Hatibi Mehmet Efendidir. Klasik ebru sanatında kullanılan malzemelerin hepsi doğada bulunan maddelerle, el emeği ile hazırlanır. Renkli toprak ve metal oksitlerin toz haline getirilip, sığır ödü ile karıştırılarak elde edilen boyalar,kitreli su ile doldurulmuş tekneye,at kılından yapılmış fırça yardımı ile ebru yapımına başlanılır. Ebru ustalarının şekillendirmesi sonucu ebrular, battal, gel-git, şal, taraklı, kumlu, hafif, dalgalı(İspanyol),hatip,çiçekli desenleri ile isimlendirilir. UNUTULAN EBRU SANATI Renkli toprak ve minerallerin , el taşı ile ezilmesi ve sığır ödü ile karıştırılarak elde edilen boyaların,kitreli su ile doldurulmuş tekneye at kılı fırçalarla atılması ile KLASİK EBRU yapımına başlanılır. Kendine has tekniklerle şekillendirilir. Çok eski geleneksel sanatımız olan ebruyu, günümüzde pek çok sanatçıların ve ustaların ilgisi, emeği sayesinde geliştirilmektedir. Bunların bir kısmı klasik ebruyu yaşatmak için eski malzeme ve teknik ile çalışırken, bir kısmı da teknolojinin sağladığı malzemeler ile yeni teknikler geliştirme çabasındalar. Yeni teknoloji ile yapılan ebrular , klasik tarzda yapılan ebruların insanda bıraktığı etkiyi vermediği gibi ayrı bir sanat dalı hissi veriyor. Yapımının zorluğu ve ebru ustalarının azalması sonucu bu sanatımız unutulmaya başlanmıştır. Ebru sanatı hakkında bilgi edinmek istiyorsanız iletişim bölümünden bize ulaşabilirsiniz. EBRU EVİNDE BULUŞMAK DİLEĞİYLE |
 |